Konsinye Satış ve Bedelsiz Numune Gönderimlerinde e-Fatura & e-İrsaliye Düzenleme Kılavuzu
Ticaret hayatında özellikle tekstil, kozmetik, teknoloji ve medikal sektörlerinde en yaygın kullanılan satış yöntemlerinden biri Konsinye Satış (Consignment Sale) modelidir. Bu modelde satıcı (konsinyatör), malları mülkiyetini devretmeksizin sergilenmesi ve nihai tüketiciye satılması amacıyla alıcıya (konsinyi) gönderir. Mallar fiilen satılana kadar mülkiyet satıcıda kalır. Benzer şekilde potansiyel müşterilere test amacıyla gönderilen Bedelsiz Numune ürünleri de özel bir vergi mevzuatına tabidir. e-Fatura ve e-İrsaliye sisteminde bu operasyonların hatalı belgelendirilmesi ciddi vergi ziyaı cezaları doğurabilir. Bu kılavuzda konsinye ve numune süreçlerinin dijital belge düzenini açıklıyoruz.
1. Konsinye Gönderimde e-İrsaliye Düzeni (İlk Aşama)
Mallar depodan çıkıp konsinyi firmanın mağazasına sevk edilirken henüz bir 'satış' gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla fatura KESİLMEZ, ancak yolda fiili denetimler için e-İrsaliye DÜZENLENMESİ ZORUNLUDUR: Konuyla ilgili teknik gereksinimler ve mevzuat adımları için Dövizli e-Fatura Düzenleme rehberimizden de faydalanabilirsiniz.
- İrsaliye Tipi: 'SEVK' olarak seçilir.
- Açıklama Alanı: İrsaliye notuna açıkça 'İşbu sevkiyat konsinye satış amacıyla yapılmış olup fatura niteliğinde değildir' ibaresi düşülmelidir.
- Tutar Bilgisi: İrsaliyede ürün bedeli gösterilse dahi bu tutar cari hesaba borç/alacak kaydı olarak işlenmez; nazım hesaplarda izlenir.
2. Mallar Satıldığında e-Fatura Düzenlenmesi (İkinci Aşama)
Konsinyi firma ürünleri nihai müşteriye sattığını periyodik raporlarla (haftalık veya aylık) satıcıya bildirir. Satışın gerçekleştiği andan itibaren en geç 7 gün içinde e-Fatura düzenlenmelidir: Konuyla ilgili teknik gereksinimler ve mevzuat adımları için e-Fatura ve e-Arşiv Fatura Zorunluluk Hadleri rehberimizden de faydalanabilirsiniz.
- e-Fatura senaryosu 'TEMEL' veya 'TİCARİ' olarak seçilir.
- Fatura içerisindeki 'İlişkili İrsaliye' alanına, ilk sevk esnasında düzenlenen konsinye e-irsaliyenin 16 haneli numarası ve tarihi mutlaka yazılmalıdır.
- KDV tahakkuku bu fatura ile gerçekleşir ve satıcı tarafından beyan edilir.
3. Bedelsiz Numune Gönderimlerinde e-Arşiv / e-Fatura Kuralları
Firmalar tanıtım amacıyla müşterilerine bedelsiz numune veya promosyon ürünü gönderirken:
- İrsaliye: e-İrsaliye düzenlenmeli ve not alanına 'Bedelsiz Numunedir, Ticari Satışa Konu Edilemez' şerhi düşülmelidir.
- Fatura Zorunluluğu: Eğer alıcı firma muhasebe kayıtlarına giriş için fatura talep ediyorsa; ürün birim fiyatı yazılır, satır iskontosu %100 uygulanarak ödenecek tutar 0.00 TL yapılır veya faturada KDV Kanunu m. 11 ve 12 kapsamındaki tanıtım gideri istisna kodları seçilir.
4. Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
Konsinye olarak gönderilen ürünlerin uzun süre (özellikle takvim yılı aşımında) faturasız olarak karşı firmanın deposunda bekletilmesi, vergi müfettişlerince 'faturasız mal teslimi' olarak yorumlanabilir. Yıl sonlarında konsinye stok mutabakatı yapılmalı ve satılmayan ürünler için ya iade irsaliyesi düzenlenmeli ya da faturalandırma tamamlanmalıdır.
Sonuç
Konsinye ve numune süreçlerinde e-irsaliye ile sevk edip, fiili satış gerçekleştikçe e-faturaya bağlamak firmanızın stok ve vergi disiplinini tam koruma altına alır.
Konsinye Satış ve Bedelsiz Numunede E-Belge Parametre Tablosu Nasıl Uygulanır?
Konsinye mal teslimi ve bedelsiz promosyon/numune gönderimlerinde e-irsaliye ve e-fatura düzenleme kuralları:
Konsinye ve Numune Gönderimlerinde E-Belge Matrisi
| Gönderim Türü | Düzenlenecek Sevk Belgesi | Fatura Düzenleme Süresi | KDV ve Bedel Durumu |
|---|---|---|---|
| Konsinye Mal Sevkıyatı | Matbu veya e-İrsaliye ('Konsinye' ibareli) | Malın kesin satıldığı tarihten 7 gün içinde | Sevk anında KDV doğmaz; satış anında fatura kesilir |
| Bedelsiz Numune / Eşantiyon | e-İrsaliye ('Bedelsiz Numunedir') | Fatura kesilmez veya 0 TL bedelli e-arşiv | KDV Kanunu m. 2 uyarınca KDV aranmaz |
| Konsinye Malın İadesi | Alıcı tarafından düzenlenecek iade e-İrsaliyesi | Fatura kesilmez | Stok giriş-çıkış kaydı yapılır |
| Fuar ve Teşhir Ürünleri | Geçici sevk e-İrsaliyesi | Satış yapılmadığı sürece faturalanmaz | Fuar bitiminde aynı irsaliye ile depoya dönüş |