E-fatura mükellefi olan şahıs şirketi sahibinin vefatı durumunda, varisler e-fatura sistemini kapatmadan kalan stokları kendi adlarına e-arşiv fatura ile çıkabilirler mi, ölüm halinde mali mühür geçerliliği ne zaman biter?
3 Cevap Nasıl Uygulanır?
Türk Medeni Kanunu'nun 28. maddesi gereğince gerçek kişilerin hak ve fiil ehliyeti ölümle sona erer. Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 164. maddesinde ise vefat, hukuki olarak "işi terk" hükmünde kabul edilmiştir.
Bu yasal çerçevede, şahıs işletmesi sahibinin vefat ettiği an itibarıyla muris adına düzenlenmiş olan Nitelikli Elektronik Sertifika (e-imza) veya TCKN bazlı mali mühür hukuken geçerliliğini tamamen yitirir.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (MERNİS) sistemine ölüm tescili düştüğü anda, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ve Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcıları (ESHS) nezdinde sertifika derhal iptal (revocation) listesine alınır. Bu nedenle, vefat tarihinden sonraki bir tarihe murisin e-imzası veya mali mührü kullanılarak fatura düzenlenmesi hem teknik olarak engellenir hem de hukuken sahte/yetkisiz belge düzenleme suçu (VUK Madde 359 ve TCK hükümleri) teşkil eder. Varislerin murisin portali üzerinden geriye dönük veya ileriye dönük e-arşiv fatura kesmesi kesinlikle yasal değildir.
Kalan ticari stokların satışı için izlenmesi gereken yasal prosedür şöyledir:
- Varislerin VUK'un 16. ve 168. maddeleri uyarınca vefat tarihinden itibaren en geç 1 ay (mirasın reddi süresi dikkate alındığında azami 3 ay) içinde vergi dairesine ölüm bildiriminde bulunması gerekir.
- İşletmeyi varisler birlikte sürdürecekse adi ortaklık tesis edilir; varislerden biri tek başına devralacaksa kendi adına yeni mükellefiyet açtırır. Stoklar bu yeni mükellefiyete fatura edilmeksizin, veraset ilamı ve envanter tespitiyle intikal eder.
- Eğer işletme sürdürülmeyecek, sadece tasfiye amacıyla mevcut mallar satılacaksa; varisler adına kurulacak adi ortaklık veya mükellefiyet üzerinden yeni mali mühür temin edilerek e-fatura/e-arşiv fatura düzenlenmeli ve hasılat veraset ve intikal vergisi matrahına dahil edilmelidir.
Ölüm gerçekleştikten sonra murisin e-imzası veya mali mührü kesinlikle kullanılamaz; vefat tarihi itibarıyla mükellefiyet ve sertifikalar otomatikman hükümsüz hale gelir. Murisin sisteminden kalan mallar için fatura kesmeye çalışmak sahte belge düzenleme kapsamına girer ve ağır vergi cezaları doğurur. Varisler önce vergi dairesine ölüm bildirimi yapmalı, mirasçılık belgesiyle birlikte adi ortaklık veya şahıs mükellefiyeti açtırıp yeni bir mali mühür alarak stok çıkışlarını kendi adlarına düzenleyecekleri faturalarla yapmalıdır.
Şahıs işletmesi sahibinin vefatı halinde VUK m. 16 uyarınca vergi ödevleri mirası reddetmemiş kanuni mirasçılara intikal eder. Vefat tarihi itibariyle müteveffanın e-imza ve e-fatura yetkisi kendiliğinden son bulur; müteveffa adına e-fatura kesilemez. Mirasçılar faaliyeti sürdürecekse 3 ay içinde 'adi ortaklık' veya yeni bir şahıs işletmesi açarak yeni VKN/TCKN üzerinden e-fatura mükellefiyeti tesis ettirmeli ve kalan ticari mallar için vefat tarihine kadar olan döneme ilişkin tasfiye/devir faturalandırması yapılmalıdır.